mmk.be >
Medisch Milieukundigen van het Lokaal Gezondheidsoverleg (MMK)
Wat is medische milieukunde?
De laatste jaren staat het milieu als gezondheidsbepalende en gezondheidsbedreigende factor sterk in de belangstelling. Waar begin vorige eeuw vooral aandacht werd besteed aan biologische verontreiniging van het leefmilieu en de bijhorende infectieziekten (cholera, difterie, tbc, …), ligt de nadruk in de geïndustrialiseerde landen tegenwoordig veel meer op chemische en fysische verontreiniging en de relatie met het verhoogd voorkomen van ziektes zoals kanker en luchtwegproblemen.
Binnen de openbare preventieve gezondheidszorg is dan ook vrij recent een nieuwe discipline ontstaan, de medische milieukunde. Medisch milieukundigen werken specifiek rond één van de vijf gezondheidsbepalende factoren, namelijk de fysieke omgeving:
Niet enkel verontreiniging van het leefmilieu buitenshuis (‘buitenmilieu’) kan onze gezondheid schaden. Ook binnenshuis, het zogenaamde ‘binnenmilieu’, kunnen gezondheidsbedreigende milieufactoren voorkomen. Dit onderscheid wordt ruwweg gemaakt op basis van de locatie van de vervuilingsbron.
Binnenmilieu
Doordat we gemiddeld zo’n 85 % van onze tijd binnenshuis doorbrengen, valt het belang van een gezond binnenmilieu niet te ontkennen. In het binnenmilieu wordt een onderscheid in types vervuiling gemaakt naar aard:
-
Fysische factoren: geluid, vocht, straling, radon, licht,…
-
Biologische factoren: schimmels, huisstofmijten, huisdieren,…
-
Chemische factoren: formaldehyde uit bouwmaterialen, asbest, verbrandingsproducten, tabak, schoonmaakproducten, pesticiden,…
Voor meer informatie omtrent specifieke binnenmilieuproblemen kan je hier terecht of bij je lokale Medisch Milieukundige.
Buitenmilieu
Voor buitenmilieufactoren kan dezelfde onderverdeling gemaakt worden als bij binnenmilieufactoren:
-
Fysische factoren: hoogspanningslijnen, GSM-masten,…
-
Chemische factoren: fijn stof, cadmiumvervuiling in bodem, dioxinevervuiling,…
-
Biologische factoren: teken, eikenprocessierupsen, vliegenplagen,…
Voor meer informatie omtrent specifieke onderwerpen kan je terecht in de gezondheid en milieufiches of bij jouw lokale Medisch Milieukundige.
Medische milieukunde in Vlaanderen
Door het losbarsten van een aantal gezondheid-en-milieuschandalen (de dioxinecrisis, het Coca-Cola incident etc.) en de polemiek rond de huisvuilverbrandingsovens in Wilrijk en Sint-Niklaas, kwam het thema ‘Gezondheid en Milieu’ eind jaren negentig uitgebreid in het nieuws. Zo werd de nood aan de uitbouw van een nieuwe discipline, de medische milieukunde, duidelijk voelbaar.
Vermits onze Nederlandse buren al meer dan een decennium ervaring hadden op het gebied van de medische milieukunde, werd nagegaan of hun manier van werken eventueel vertaald kon worden naar de Vlaamse situatie. Dit onderzoek (nov 1998 – feb 1999) leidde uiteindelijk tot een “Eindrapport” met een aantal mogelijke scenario’s [1]. Eén van deze scenario’s, een medisch milieukundig netwerk bestaande uit drie niveaus, werd besproken met de toenmalige minister van Volksgezondheid Mieke Vogels. De eerste conceptnota "Gezondheid en Milieu in Vlaanderen - naar een geïntegreerde aanpak met verschillende actoren" kwam er uiteindelijk in april 2000. Eind 2000 werd er in het Vlaams Parlement een ad hoc commissie ‘Milieu en gezondheid’ opgericht onder leiding van de Heer Johan Malcorps. Dit resulteerde in een maatschappelijke beleidsnota “Milieu en gezondheid” die op 4 juli 2001 unaniem werd goedgekeurd door het Vlaamse Parlement.
Het heeft dan tot 2004 geduurd vooraleer het Vlaams Medisch Milieukundig Netwerk een feit was. Het autonoom Vlaams Medisch Milieukundig netwerk beoogt zowel een maximale primaire preventie (voorkomen van gezondheidsproblemen ten gevolge van een verontreinigd leefmilieu) als secundaire preventie (tijdig opsporen van potentiële bedreigingen in het leefmilieu voor de volksgezondheid). Het ganse netwerk streeft naar en is ontworpen voor een volwaardige participatie van diverse actoren en betrokkenen op vlak van gezondheid en milieu, zowel op lokaal als op Vlaams niveau:
-
Op lokaal niveau werden de LOGO’s, het lokaal gezondheidsoverleg, bemand met Medisch Milieukundigen, die instaan voor de ontwikkeling van een platform en overlegkader met artsen, apothekers, kinesisten, gemeenteambtenaren en belangengroepen. Ze vangen vragen en klachten op, signaleren ongewenste blootstelling van risicogroepen aan belastende milieufactoren, registreren milieugerelateerde gezondheidsklachten en zijn actief in voorlichting en risicocommunicatie.
-
Op de tweede trap staan de Afdeling Toezicht Volksgezondheid (voorheen de Vlaamse gezondheidsinspectie) en de Dienst Milieu & Gezondheid van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE). De Afdeling Toezicht Volksgezondheid adviseert de gezondheidsaspecten bij de aanvraag van een milieuvergunning. Ze bewaakt ook de kwaliteit van het luik gezondheid in milieueffectenrapporten. Afdeling Toezicht Volksgezondheid kan ook bij bedrijven controleren of ze de gestelde voorwaarden naleven. Verder signaleren ze medisch milieukundige probleemsituaties op basis van trends en ondersteunen ze de eerstelijnsfunctie van de Medisch Milieukundigen bij complexe dossiers. Tenslotte staat Afdeling Toezicht Volksgezondheid in voor de uitwisseling van gegevens met de derde trap van het netwerk.
-
Deze derde trap bestaat uit het Steunpunt Milieu en Gezondheid, een vereniging van onderzoeksgroepen van alle Vlaamse universiteiten, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), het Provinciaal Instituut voor Hygiëne (PIH), de Universiteit van Maastricht, het Openbaar Psychiatrisch Ziekenhuis Geel en het UZ Antwerpen. Hun strategische doelstellingen liggen op het vlak van beleidsondersteuning, ontwikkeling van beleidsinstrumenten, surveillance en biomonitoring, toegepast milieu- en gezondheidsonderzoek, sociaal en gezondheidseconomisch onderzoek en ontwikkeling van methodologieën.
Eén van de gezamenlijke realisaties van het Vlaams Medisch Milieukundig Netwerk is de digitale nieuwsbrief: ‘De Biomonitor’. Indien je geïnteresseerd bent in de thematiek van gezondheid en milieu, dan is deze gratis nieuwsbrief wellicht iets voor jou. Abonneren op de Biomonitor kan eenvoudig door naar deze webpagina te surfen.
[1] JANS, H.W.A., VAN DEN HAZEL, P. (1999) Medische milieukunde in Vlaanderen.
De Medisch Milieukundigen van het Lokaal Gezondheidsoverleg (Logo)
Van het Logo
De Medisch Milieukundigen (MMK’s) werken bij het Lokaal Gezondheidsoverleg (Logo). De 15 Vlaamse LOGO’s hebben als opdracht elk in hun regio aan de 6 Vlaamse gezondheidsdoelstellingen en gezondheid en milieu als 7e taak te werken:
- tabakspreventie
- promoten van gezonde voeding
- ongevallenpreventie thuis en in het verkeer
- vaccinatie
- borstkankerscreening
- zelfmoord en depressie
- Gezondheid en milieu
Deze doelstellingen realiseren zij in samenwerking met verschillende lokale partners, zoals gemeentebesturen, scholen, bedrijven, huisartsen, e.a. Een LOGO-team bestaat meestal uit een coördinator, stafmedewerkers en administratieve ondersteuning. LOGO Brussel heeft geen MMK. Om je mmk te vinden surf je naar www.mmk.be/regionaal.
Taken en diensten
Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de Logo’s,
Art. 17/1. Behalve voor het werkgebied van het Logo in het tweetalig gebied Brussel-Hoofdstad nemen de Logo’s de eerstelijnsfunctie op binnen het Vlaams medisch milieukundig netwerk. Om die eerstelijnsfunctie van het Vlaams medisch milieukundig netwerk te vervullen, voeren ze in het bijzonder de volgende taken uit:
- De medisch milieukundigen bij de Logo’s evenals Toezicht Volksgezondheid, zijn bevoegd om een onderzoek in te stellen naar potentiële gezondheidsrisico’s in en gezondheidsklachten door het binnenmilieu. Daartoe organiseren zij een dienstverlening die het mogelijk maakt om in woningen en in publiek toegankelijke gebouwen een onderzoek in te stellen. De medisch milieukundigen bij de Logo’s en Toezicht Volksgezondheid informeren, op specifiek verzoek of op eigen initiatief, de gezondheidswerkers en de burgers over de gezondheidsrisico’s die verbonden zijn aan vormen van vervuiling die aanwezig zijn in woningen of in publiek toegankelijke gebouwen. Zij verstrekken gerichte adviezen over het gezondheidsrisico van een onderzochte woning of van een publiek toegankelijk gebouw of van onderdelen ervan.
-
het verwerven van inzicht in de gezondheidssituatie die gerelateerd is aan milieufactoren, en op verzoek van het agentschap of de minister een actueel beeld van die milieugerelateerde gezondheidssituatie geven;
-
het detecteren van potentiële milieugerelateerde gezondheidsproblemen en die signaleren aan het agentschap;
-
interne en externe communicatie voeren rond gezondheid en milieu bij alle betrokkenen;
-
op verzoek van het agentschap meewerken aan acties rond lokale milieugerelateerde gezondheid die gericht zijn op risicocommunicatie;
-
op locoregionaal vlak een eerstelijnsaanspreekpunt zijn voor de professionelen uit de gezondheidszorg, voor de preventieorganisaties en voor de individuele burger op het gebied van gezondheid en milieu;
-
een gemeentebestuur en het agentschap op de hoogte brengen als dreigende gezondheidsrisico’s als gevolg van het milieu in die gemeente worden gesignaleerd;
-
de eigen werking bekendmaken bij professionelen uit de gezondheidszorg en bij preventieorganisaties om informatie over milieugerelateerde gezondheid door te geven en een netwerk te vormen;
-
professionelen uit de gezondheidszorg en preventieorganisaties wegwijs maken in de bestaande methodieken en materialen over gezondheid en milieu;
-
het uitvoeren van preventieve taken die gericht zijn op de beïnvloedbare factoren van milieugerelateerde gezondheid, zoals informeren, voorlichten en sensibiliseren;
-
het lokaal initiëren en conceptualiseren van, alsook het bijdragen aan, het opzetten, het uitvoeren en het afstemmen van preventieprogramma’s binnen de milieugerelateerde gezondheidszorg;
-
het ondersteunen en adviseren van onder meer professionelen uit de gezondheidszorg, de preventieorganisaties en de gemeentebesturen bij potentiële milieugerelateerde gezondheidsproblemen;
-
het detecteren en ter harte nemen van ongerustheid over milieu en gezondheid;
-
het uitwerken van een voorstel van plan van aanpak voor milieugerelateerde gezondheidsvraagstukken;
-
medewerking verlenen aan de coördinator van de eerstelijnsfunctie van het Vlaams medisch milieukundig netwerk.
Info over lopende en afgeronde projecten vind je op www.mmk.be/projecten.