mmk.be >
GSM straling
Rol en taken van de Medisch Milieukundigen bij de LOGO's inzake GSM, UMTS, ...
Informatiebrochure: "GSM en GSM antennes, schadelijk voor je gezondheid ?"
Inleiding
Heel wat Vlamingen maken zich zorgen over de ontwikkeling van de mobiele telefonie en de gevolgen voor hun gezondheid. Die ongerustheid wordt gevoed door vaak tegenstrijdige en alarmerende berichten in de pers, op het internet etc. Ook het feit dat er niet altijd heel open en transparant gecommuniceerd wordt over de technologie, de plaatsing van GSM- of UMTS antennes in de buurt en het feit dat burgers geen enkele inspraak hebben bij de inplanting van antennes zorgt vaak voor frustratie en ongerustheid.
De Medisch Milieukundigen (MMK’s) van de Logo’s ontvangen heel wat vragen van gemeenten en andere lokale intermediairen (bouwmaatschappijen, OCMW’s, huisartsen, …) over GSM’s, antennes, UMTS etc.; wat zijn (eventuele) gezondheidsrisico’s, hoe omgaan met ongeruste burgers, hoe en wat communiceren.
naar boven
Is er een risico voor je gezondheid in de buurt van gsm-antennes of bij het gebruik van gsm?
Opwarming
Straling van gsm antennes en toestellen wordt geabsorbeerd door het lichaam en zet zich om in warmte. De huidige normen zijn zodanig opgesteld dat die opwarming geen schadelijke effecten kan veroorzaken. De meeste wetenschappers nemen aan dat de opwarming door antennes op publiek toegankelijke plaatsen of gsm toestellen geen gezondheidsschade kan veroorzaken.
Andere effecten
Andere gezondheidseffecten zoals bijvoorbeeld hoofdpijn, kanker en algemeen welzijn worden ook onderzocht. Vooral rond deze effecten is er veel discussie. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is van mening dat er niet voldoende aanwijzingen zijn dat gsm straling die effecten kan veroorzaken. Sommige wetenschappers zijn er van overtuigd dat gsm straling wel degelijk schadelijk is. De discussie hierover loopt dus nog. (zie verder)
Lange termijn onderzoek?
Er zijn een aantal studies verschenen die de eerste resultaten van lange termijnonderzoeken bespreken. Die studies kunnen het vraagstuk over gsm en gezondheid niet oplossen. Een aantal studies geven aan dat er gezondheidseffecten kunnen zijn, heel wat andere studies vinden geen effect. Ben je geïnteresseerd in deze studies, dan kan je steeds contact opnemen. Bovendien kan je het huidige intensieve gsm gebruik niet vergelijken met het gebruik van gsm toestellen meer dan 10 jaar geleden. Recent zijn er een aantal nieuwe studies gestart, het resultaat daarvan zal er wel pas over enkele jaren zijn.
Wat zegt de Wereldgezondheidsorganisatie?
De mening van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kan je terugvinden in de factsheet WHO (2010) over gsm toestellen en de factsheet WHO (2006) over gsm basisstations (antennes). Samengevat komt het erop neer dat er op dit moment onvoldoende gegevens zijn om te besluiten dat de straling van gsm antennes of toestellen schadelijk zijn. De WHO verzamelt en bekijkt nieuw verschenen studies. Je kan die terugvinden in het EMF-portaal.
Wat zegt de Vlaamse overheid?
De Vlaamse overheid pleit niet voor verbodsbepaling, maar adviseert wel de gsm verstandig te gebruiken. Maatregelen die je kan nemen om je blootstelling te beperken vind je hieronder. Het Vlaamse Gewest is sinds 2009 bevoegd voor de normering en controle van vast opgestelde zendantennes. In Vlaanderen legt het nieuwe (ontwerp van) besluit over zendantennes een norm van 20,6 V/m bij 900 MHz voor alle bronnen van straling samen en een norm van 3 V/m (bij 900 MHz) per antenne op. De normering op gsm toestellen is een federale bevoegdheid. Die federale regels volgen de Europese regels die zeggen dat de SAR (maat voor absorptie van de straling) niet hoger mag zijn dan 2 W/kg. Meer info over de regelgeving vind je op de site van LNE.
Andere standpunten
Een aantal wetenschappers en groeperingen pleiten voor extra voorzichtigheid (vooral bij gevoelige groepen zoals kinderen, zwangere vrouwen, …). Zij pleiten ervoor om strengere normen toe te passen om zo de blootstelling aan straling te verminderen.
Hoe kan het dat de ene studie dat er wel een effect is en de andere niet?
Met een eenvoudig fictief voorbeeld, zonder afbreuk te willen doen aan wetenschappelijk onderzoek, willen we je duidelijk maken waarom één resultaat niet wil zeggen dat iets bewezen is. Wetenschappelijk onderzoek naar effecten van gsm straling zijn niet eenvoudig. Vaak gaat het om epidemiologische studies. Dat wil zeggen dat 2 groepen mensen vergeleken worden, bv mensen die vaak hoofdpijn hebben en mensen die daar geen last van hebben. Wetenschappers vergelijken dan beide groepen om een verschil te zoeken dat de verklaring kan geven voor het meer voorkomen van hoofdpijn bij de ene groep. Uit dat onderzoek kan bv naar voren komen dat de groep met hoofdpijn bestaat uit mensen die vaak met een gsm bellen.
Conclusie van het onderzoek kan dan zijn dat vaak gsm’en aanleiding geeft tot hoofdpijn. Een risico van dit soort onderzoek is dat er ook andere verschillen tussen beide groepen kunnen zijn, die een verklaring zijn voor het meer voorkomen van hoofdpijn. Het kan bv zijn dat de groep met veel hoofdpijn een zeer stresserend beroep heeft en dat de oorzaak van de hoofdpijn eerder daar moet gezocht worden. Als die stress dan ook nog eens veroorzaakt wordt omdat die mensen veel moeten bellen met een gsm, begrijp je dat een conclusie over de oorzaak van de hoofdpijn niet zo eenvoudig is.
Bij wetenschappelijke studies kunnen ook fouten optreden. Al is het onderzoek heel goed uitgevoerd, toch bestaat er een kans (meestal is dat 1 tot 5 %) dat de resultaten fout zijn als gevolg van toeval. Als je dus 100 studies uitvoert naar de gezondheidseffecten van een bepaalde stof die onschadelijk is, dan zullen er toch 1 tot 5 van die studies aantonen dat die stof wel schadelijk is.
Uit dit fictief voorbeeld blijkt dat één studie niet zomaar het bewijs kan leveren dat iets schadelijk of onschadelijk is. De resultaten van studies moeten herhaald kunnen worden, de methode waarop de studie uitgevoerd is, moet goed zijn, er moet rekening gehouden worden met andere factoren (zie het voorbeeld met stress en gsm’en), enz . Publicaties in wetenschappelijke magazines geven al een bepaalde graad van betrouwbaarheid van de studie. Bewijzen dat iets schadelijk of niet schadelijk is, blijkt in de praktijk dus niet zo makkelijk.
Bij wetenschappelijke studies kunnen ook fouten optreden. Al is het onderzoek heel goed uitgevoerd, toch bestaat er een kans (meestal is dat 1 tot 5 %) dat de resultaten fout zijn als gevolg van toeval. Als je dus 100 studies uitvoert naar de gezondheidseffecten van een bepaalde stof die onschadelijk is, dan zullen er toch 1 tot 5 van die studies aantonen dat die stof wel schadelijk is.
Uit dit fictief voorbeeld blijkt dat één studie niet zomaar het bewijs kan leveren dat iets schadelijk of onschadelijk is. De resultaten van studies moeten herhaald kunnen worden, de methode waarop de studie uitgevoerd is, moet goed zijn, er moet rekening gehouden worden met andere factoren (zie het voorbeeld met stress en gsm’en), enz . Publicaties in wetenschappelijke magazines geven al een bepaalde graad van betrouwbaarheid van de studie. Bewijzen dat iets schadelijk of niet schadelijk is, blijkt in de praktijk dus niet zo makkelijk.
Conclusie over gsm en gezondheid
Op dit moment kan het wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheidsrisico’s (op langere termijn) geen definitief uitsluitsel geven. Er lopen ook nog heel wat studies die onderzoeken of straling nu wel of niet schadelijk is, het is wachten op de resultaten daarvan. De WHO vindt het op dit moment niet nodig om te streven naar strengere normen. Andere wetenschappers pleiten hier wel voor.
Ook In België is er discussie over de mogelijke gezondheidseffecten. De Hoge Gezondheidsraad pleit in zijn adviezen voor een norm van 3 V/m. Het Vlaams Parlement nam in 2009 een resolutie aan die ook pleit voor de norm die de Hoge Gezondheidsraad voorstelde, met een nog lagere streefwaarde van 0,6 V/m. Het ontwerp van de nieuwe Vlaamse wetgeving stelt een norm van 20,6 V/m en 3 V/m per antenne op plaatsen waar mensen komen.
Ook In België is er discussie over de mogelijke gezondheidseffecten. De Hoge Gezondheidsraad pleit in zijn adviezen voor een norm van 3 V/m. Het Vlaams Parlement nam in 2009 een resolutie aan die ook pleit voor de norm die de Hoge Gezondheidsraad voorstelde, met een nog lagere streefwaarde van 0,6 V/m. Het ontwerp van de nieuwe Vlaamse wetgeving stelt een norm van 20,6 V/m en 3 V/m per antenne op plaatsen waar mensen komen.
Rol en taken van de Medisch Milieukundigen bij de LOGO’s inzake GSM, UMTS, …
De centrale doelstelling van de MMK’s inzake GSM’s, UMTS, … is de Vlaming maximale toegang te verlenen tot objectieve en correcte informatie over de gezondheidsrisico’s, zonder stellingname en met aandacht voor de onzekerheden die er nog bestaan en de mogelijke voorzorgsmaatregelen. Mensen moeten zelf nuchter en bewust kunnen beslissen hoe ze met (eventuele) risico’s willen omgaan en of ze al dan niet voorzorgsmaatregelen willen nemen.
Burgers informeren gebeurt via deze website (zie ook MMK-infofiches), maar ook via een informatiebrochure. Informatiecampagnes zijn echter maar effectief als ook op lokaal niveau de nodige inspanningen geleverd worden (bvb. bij de plaatsing van een GSM-zendmast in een wijk), als de informatie ook verspreid wordt via lokale gekende en vertrouwde infokanalen (bvb. via een gemeentelijk infoblad) en actief verspreid wordt.
Om lokale intermediairen zoals gemeenten, huisartsen, OCMW’s, bouwmaatschappijen hierbij te ondersteunen organiseerden de Medisch Milieukundigen in de eerste helft van 2007 5 infosessies verspreid over alle provincies in Vlaanderen (zie verder).
Informatiebrochure ‘GSM’s en GSM-antennes: schadelijk voor je gezondheid?’
De MMK’s hebben begin 2007 (update begin 2009) een brochure ontwikkeld waarin je antwoorden vindt over de meest gestelde vragen over GSM-antennes, maar ook over GSM’s en de mogelijke risico’s voor je gezondheid.De brochure werd verspreid via lokale intermediairen (gemeenten, …).
Momenteel is de brochure niet meer beschikbaar. We hebben besloten even af te wachten met een herdruk. De Vlaamse Overheid is bezig met het opstellen van een nieuw besluit over GSM straling. Het grondwettelijk hof heeft beslist dat niet de federale overheid, maar de Vlaamse, bevoegd is voor het opstellen en controleren van normen. Meer info kan je hieronder vinden.
Bovendien heeft het Vlaams Parlement een resolutie aangenomen. In die resolutie pleit het parlement voor de verlaging van de norm tot 3 V/m (Volt per meter). De norm ligt nu rond de 20 V/m. Zodra het nieuwe besluit er is, passen we onze brochure aan en kan u ze weer op papier aanvragen.
Alle actuele info kan je vinden in onze fiches over GSM: fiche over GSM masten, fiche over UMTS masten en fiche over GSM toestellen.
Normering en controle : Nieuwe norm op komst!
De normen en de controle op die normen waren een federale bevoegdheid. De controle gebeurde door het BIPT. De federale normen waren afhankelijk van de frequentie (voor 900 MHz is de norm ongeveer 21 V/m, voor 1800 MHz 29V/m en voor UMTS - 2200 MHz 31 V/m). Het Brussels gewest heeft echter sinds 15 maart 2007 eigen normen voor vast opgestelde zendantennes (GSM antennes), die strenger zijn dan de federale normen. De nieuwe norm in Brussel is 3 V/m bij 900 MHz. Momenteel zijn er echter nog geen controles op het respecteren van de norm omdat er nog geen uitvoeringsbesluiten zijn.
Naar aanleiding van de Brusselse ordonnantie van 2007 werd aan het grondwettelijk hof de vraag gesteld wie bevoegd is voor GSM antenne normen : de federale overheid of de gewesten. Het grondwettelijk hof oordeelde dat de gewesten en niet de federale overheid bevoegd zijn voor normen en controle van de GSM straling van antennes.
Wallonië heeft ondertussen sinds april 2009 een decreet dat de straling van zendantennes zoals GSM antennes regelt. Vlaanderen werkt volop aan nieuwe regelgeving rond GSM en andere vast opgestelde antennes (bv. ook radio en TV antennes, antennes van radioamateurs,...).
De GSM operatoren weten ook dat er binnenkort ook nieuwe normen van kracht worden. Ze houden dan ook de straling van nieuwe installaties beperkt zodat ze niet al hun installaties moeten aanpassen als de nieuwe regels van kracht worden.
Het Vlaams Parlement heeft in januari 2009 een resolutie over GSM straling aangenomen. In die resolutie pleit het parlement voor de verlaging van de norm tot 3 V/m (Volt per meter). Die resolutie is wel niet bindend voor de Vlaamse regering.
Op dit moment (augustus 2010) is de nieuwe wetgeving bijna van kracht. De Raad van State moet nog advies geven over het ontwerp van besluit.
Webwijzer
De webwijzer biedt een overzicht van websites met waardevolle informatie over GSM’s, GSM-antennes en elektromagnetische velden in het algemeen. Het overzicht is zeker niet uitputtend en pretendeert dat ook niet te zijn. Het is wel een goede start als je op zoek bent naar informatie over dit onderwerp.
Dit is de website van de Medisch Milieukundigen bij de Logo’s. Zij werken sinds 2004 aan een gezonder Vlaams leefmilieu. Het streefdoel is om de bevolking beter te informeren over en te beschermen tegen gezondheidsproblemen ten gevolge van milieuverontreiniging. Op de website vind je heel wat interessante fiches over milieu & gezondheidsthema’s, zo ook over GSM, UMTS en hoogspanning.
Dit is de informatieve website van de Belgische overheid over GSM en UMTS. De website geeft je informatie over elektromagnetische golven en hun toepassingen, technische aspecten, gezondheidsaspecten, reglementering en historiek en evolutie van de GSM-technologie. Op de website kan je ook een gedeelte voor kinderen vinden met begrijpelijke uitleg. Ook de operatoren (proximus, base en mobistar) werken mee aan deze website.
De Belgian BioElectroMagnetic Group (BBEMG) is een wetenschappelijk samenwerkingsverband. De groep onderzoekt de effecten van elektrische en magnetische velden die ontstaan bij het transport en het gebruik van elektrische energie in het privé en bedrijfsleven. De website van de BBEMG heeft een drievoudige doelstelling: de onderzoeksactiviteiten van de Belgische deskundigen bekend maken, een beter begrip tot stand brengen van de elektromagnetische velden en hun mogelijke gezondheidseffecten en tenslotte een educatief instrument en documentatiebron aanbieden.
Het Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie (BIPT) houdt toezicht op naleving van de Belgische limieten. Op de website kan je onder het menu telecommunicatie – sectie RF-straling bijkomende informatie vinden over het reglementair kader in België, technische antennedossiers, stralingsmetingen,… op de site www.sites.bipt.be vind je informatie over GSM-antennes in je buurt.
Dit is de website van het milieurapport Vlaanderen van de Vlaamse Milieu Maatschappij (VMM), waarin tal van Milieu&Gezondheidsproblemen uitgebreid besproken worden. Het MIRA achtergronddocument niet-ioniserende straling 2005 bundelt heel wat kennis en informatie met betrekking tot elektromagnetische straling.
Om meer inzicht te verwerven in de gezondheidsrisico’s van milieufactoren richtte de Vlaamse overheid in 2001 het Steunpunt Milieu en Gezondheid op. Een consortium van Vlaamse universiteiten (VUB, UG, UA, KUL en LUC) sloeg de handen in elkaar om samen met een aantal partners beleidsondersteunend onderzoek uit te voeren binnen dit domein. Op de website vind je heel wat interessante rapporten, zo ook een rapport over de gezondheidseffecten van GSM en UMTS en een recent rapport over GSM en kinderen.
Via deze website van de federale overheidsdienst volksgezondheid kom je gemakkelijk op de pagina’s van de Hoge Gezondheidsraad. Klik hiervoor rechts op de pagina onder verwante instellingen op de rechtstreekse link. De Hoge Gezondheidsraad is het wetenschappelijk adviesorgaan van de federale overheidsdienst volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu en fungeert als poort tussen het beleid en de wetenschappelijke wereld op het vlak van de volksgezondheid. De Hoge Gezondheidsraad geeft onafhankelijk advies en aanbevelingen. In dit kader zijn ook een aantal adviezen geformuleerd met betrekking tot GSM’s en GSM-antennes.
De Word Health Organisation (WHO) is onderdeel van de Verenigde Naties. Het doel van de WHO is het verkrijgen van de hoogst mogelijke graad van gezondheid voor alle mensen. Elektromagnetische velden zijn een van de meest voorkomende en snelst groeiende omgevingsinvloeden, waarover publieke bezorgdheid bestaat. Als onderdeel van het handvest ter bescherming van de volksgezondheid en in antwoord op de publieke bezorgdheid, heeft de WHO in 1996 het International Electromagnetic Fields (EMF) Project opgezet om het wetenschappelijk bewijs van mogelijke gezondheidseffecten van elektromagnetische velden in de frequentieband van 1 tot 300 GHz in te schatten. Op de website van de WHO is alles over het EMF project te vinden.
De internationale commissie voor bescherming tegen niet-ioniserende straling (International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection – ICNIRP) is een politiek onafhankelijke commissie van wetenschappers op het gebied van de niet-ioniserende stralingsbescherming. De ICNIRP heeft internationale richtlijnen vastgelegd voor blootstelling van de mens aan alle typen elektromagnetische velden, waaronder ultraviolette straling, microgolfstraling, radiofrequente straling,… De ICNIRP werkt hierbij nauw samen met de WHO.
Het antennebureau is in Nederland het informatieloket van de overheid voor alle antennevragen van burgers, operatoren, werkgevers en overheden (provincies en gemeentes). Op de website van het antennebureau kan je terecht voor informatie over wet- en regelgeving, technische aspecten en gezondheidsaspecten van antennes.
Naast bovenstaande websites zijn er ook een aantal websites van actiegroepen. Vele argumenten tegen de plaatsing van antenne-installaties worden vaak door burgers rechtstreeks van deze websites overgenomen. Ook kan je er onderzoeken vinden die vaak door verontruste burgers worden aangehaald.
Beperk De Straling is een groepering die kritische bedenkingen hebben bij het huidige beleid rond draadloze technologieën. Ze zijn van mening dat de invloed op de gezondheid van GSM, UMTS, WiFi, ... verzwegen wordt. Om hun mening te funderen, halen ze heel wat studies aan die je kan vinden op hun website. Ze zijn van mening dat de WHO en de ICNIRP niet streng genoeg zijn op het gebied van normen.
Dit is een Nederlandse website die wil informeren rond straling. Ook deze groep is ervan overtuigd dat straling gezondheidseffecten veroorzaakten. Op hun site kan je heel wat studies vinden die dat bewijzen. Ze zijn van mening van de standpunten van WHO en ICNIRP niet juist zijn.
Dit is een Waalse organisatie die strijdt tegen GSM straling. Op de website kan je heel wat studies vinden. Het is een Franstalige website.
Dit is een Waalse website over electrosmog. deze groep is overtuigd dat straling schadelijk is en gezondheidseffecten veroorzaakt. De website is Franstalig en je kan er talloze studies vinden die hun standpunten bewijzen.