Bevolkingsonderzoek Beerse (2006-2007)

In 2006 hebben de Afdeling Toezicht Volksgezondheid (vroeger de Vlaamse Gezondheidsinspectie) en de medisch milieukundige (MMK) bij de LOGO’s Noorder- en Zuiderkempen een kleinschalig blootstellingsonderzoek uitgevoerd in Beerse. Dit zal gebeurde in de wijken ‘Den Hout’ en ‘Vlimmeren’ (= controlegroep). De bedoeling was om na te gaan of de mensen die in de leefomgeving van de non-ferrobedrijven wonen, anno 2006- in contact komen met de zware metalen lood en cadmium, elementen die de gezondheid kunnen schaden.

Historiek non-ferro industrie Beerse

Ter hoogte van het kanaal Schoten - Turnhout in Beerse is er sinds begin 20ste eeuw non-ferro industrie gevestigd. Al decennialang worden er in Beerse onder andere lood, antimoon, koper, … geproduceerd. Vroeger gebruikte men vooral ersten als grondstof, tegenwoordig recycleert men allerhande producten (zoals bijvoorbeeld oude batterijen) tot zuivere non-ferrometalen. Waarom nijveraars hun oog lieten vallen op de Kempen lag ten eerste aan de goede infrastructuur (verschillende kanalen, spoorlijnen, …). De lage bevolkingsdichtheid en de uitgestrektheid van het gebied maakten de Kempen uiterst geschikt voor vervuilende productieprocessen. De landbouw bracht bovendien niet veel op en de werkloosheid was hoog. Hierdoor waren gronden en arbeidskrachten in die tijd zeer goedkoop.
Bij de productieprocessen kwamen grote hoeveelheden zware metalen vrij in de omgeving. Daarnaast werden vroeger de restproducten (assen) gebruikt voor de aanleg van wegen en opritten, het ophogen van percelen, … In de jaren zeventig zorgde dit voor een eerste golf van ongerustheid bij de directe omwonenden. Dit leidde tot een hele reeks onderzoeken (bevolkingsonderzoeken, bodemonderzoeken, gewasstudies, …) in de jaren zeventig, tachtig en negentig. Mede op basis van deze onderzoeken werden door de bedrijven bijkomende inspanningen geleverd om de uitstoot terug te brengen. Toch is er vandaag de dag nog steeds een belasting van het leefmilieu.

Waarom een kleinschalig blootstellingsonderzoek?

De vraag was of de mensen die in de directe leefomgeving (wijk ‘Den Hout’) wonen van deze industrieën heden ten dage nog steeds in contact komen met de zware metalen lood en cadmium. Om dit op te volgen heeft de Afdeling Toezicht Volksgezondheid en de MMK bij de LOGO’s Noorder- en Zuiderkempen een kleinschalig blootstellingsonderzoek uitgevoerd. Dit moet een ruw beeld kunnen schetsen van de gezondheidssituatie anno 2006.
Omdat vrouwen en kinderen makkelijker zware metalen opnemen en gevoeliger zijn voor eventuele gezondheidseffecten richt dit onderzoek zich tot deze twee bevolkingsgroepen.

Wie en wat wordt er onderzocht?

De bedoeling van dit onderzoek was na te gaan of de hoeveelheid zware metalen in het lichaam bij omwonenden van de non-ferro bedrijven in de wijk ‘Den Hout’ en ‘Absheide’ hoger is dan bij de controlegroep (Vlimmeren). Niet gans de bevolking in deze twee wijken werd onderzocht. Men heeft gekozen om zich op de twee meest gevoelige groepen te concentreren: kinderen en vrouwen. Ook niet alle vervuilende stoffen werden geanalyseerd. Ook hier is gekozen om enkel lood- en cadmiumgehaltes te bepalen: twee zware metalen waarover veel informatie beschikbaar is. Kinderen nemen via veelvuldig hand-mond contact meer stof- en zandpartikels op dan volwassenen. Ze steken vuil speelgoed in hun mond, zullen al eens aarde proeven enzovoort. Hierdoor komen kinderen vaak ook meer in contact met vervuilende stoffen in bodems in vergelijking met volwassenen. Bovendien zijn kinderen - specifiek voor wat het zware metaal lood betreft - ook gevoeliger dan volwassenen voor eventuele nadelige gezondheidseffecten. Daarom wordt ervoor gekozen om lood in bloed van kleuters tussen 2,5 en 6 jaar te onderzoeken. Wat de volwassenen betreft, zijn vooral de vrouwen gevoeliger dan mannen voor opname van cadmium en voor eventuele nadelige gezondheidseffecten.

Hoe zal het onderzoek praktisch verlopen?

Alle personen die tot deze bevolkingsgroepen behoren en in deze twee wijken wonen, werden persoonlijk aangeschreven en gevraagd om deel te nemen aan dit onderzoek. De ouders van de kinderen werden door de scholen ‘Schransdries’ en ‘Triangel’ gecontacteerd. Bij de kinderen zullen ervaren verplegers in de scholen een vingerprik doen. Van de kleine hoeveelheid bloed die hierbij wordt opgevangen wordt later het loodgehalte bepaald. Bij de volwassenen moet urine verzameld worden en wordt bloed afgenomen met de klassieke prik in de arm. In de urine en het bloed wordt het gehalte cadmium bepaald. Het cadmiumgehalte in urine geeft een indicatie van langdurige blootstelling, m.a.w. hoeveel cadmium het lichaam opgestapeld heeft de afgelopen 10 à 20 jaar. Het cadmiumgehalte in het bloed geeft daarentegen eerder een maat voor de huidige blootstelling, m.a.w. of er een verhoogde blootstelling was gedurende de afgelopen 3 à 4 maanden. Achteraf worden alle deelnemers en eventueel ook hun huisartsen persoonlijk aangeschreven om de resultaten van het onderzoek mee te delen en verder toe te lichten.

Klankbordgroep

De Afdeling Toezicht Volksgezondheid de MMK werken in dit project nauw samen en in overleg met de lokale gemeenschap: het gemeentestuur van Beerse, de huisartsen, de scholen, vertegenwoordigers uit de wijk, … Het is de bedoeling om gedurende gans het project verder overleg te plegen met de lokale betrokkenen. Daarom werd een zogenaamde klankbordgroep opgericht waarin enkele betrokken partijen verenigd werden. In maart werd een eerste keer samengekomen om te werken aan het projectopzet. Op 14 maart 2007 wordt een werkvergadering gepland om de groepsresultaten te bespreken en evalueren.

Planning en timing

4 april: Publicatie van nieuwsbrief I
18 april: Informatieavond om 20 uur in gemeenschapscentrum ’t Heilaar - Heilaarstraat 35
Mei-juni: Staalnames van de kinderen en de volwassenen
Eind juni: Publicatie van nieuwsbrief II
Juli-augustus: Analyse van de stalen
September: Bekendmaking van de individuele resultaten aan de deelnemers en de huisartsen van de deelnemers
12 maart 2007: Bekendmaking van de groepsresultaten aan de deelnemers en de huisartsen van de deelnemers
14 maart 2007: Bekendmaking van de groepsresultaten aan de leden van de klakbordgroep
15 maart 2007: Informatieavond II: alle inwoners van Beerse worden ingelicht over de resultaten van het onderzoek

resultaten

Samenvattend eindrapport 'Kleinschalig blootstellingsonderzoek in Beerse van lood en cadmium (2006)'

Informatie en contact?

Voor vragen en inlichtingen over dit project kan je altijd terecht bij Koen Wynants, medisch milieukundige bij LOGO
Kempen vzw

Adres: Stationstraat 80-82 - 2300 Turnhout - Gsm: - E-mail:koen.wynant@logokempen.be

Evaluatie infoavond (18 april 2006, GC 't Heilaer)

In totaal waren er plusminus 60 geïnteresseerden aanwezig op de eerst infoavond over het Blootstellingsonderzoek. Iedereen kon een evaluatieformulier indienen om de organisatie ervan te beoordelen. In totaal werden 38 evaluatieformulieren ingediend (plusminus 60%).

De overgrote meerderheid (82%) van de aanwezigen was afkomstig uit Den Hout/Absheide. Uit de andere delen van Beerse was de interesse veel kleiner.

De mensen zijn vooral op de hoogte via de gemeentelijke infokanalen en/of via de uitnodiging voor deelname aan het onderzoek.

Wat de organisatie en de inhoud van de voordracht betreft, is een overgrote meerderheid in grote mate tot zelfs zeer tevreden.

Positief: achtergrond, eindelijk onderzoek, gevaren cadmium en lood goed uitgelegd, duidelijke informatie, begrijpbare taal, objectieve informatie, geeft meer info, meer info over lood en cadmium, meer info over gezondheidsaspecten verontreiniging, geen medische termen, goede toelichting.

Negatief: niet gesproken over bodemonderzoeken, geen antwoord op vragen over bodem, geen nieuwe informatie.

Bijna iedereen heeft de gemeentelijke Nieuwsbrief over het project gelezen. De website kent voorlopig een zeer beperkt succes. Dit kan te maken hebben met het feit dat de aanwezigen gemiddeld van een iets oudere leeftijd waren.

Een meerderheid wil bijkomende info:

Preventieve tips, groenten telen, info over gezondheidsrisico’s zware metalen, …
Omvang van de pluim
Namen van straten
Resultaten onderzoek
Opvolging onderzoek
Zijn analyses altijd betrouwbaar?
Info over mogelijke oplossingen, milieumaatregelen, saneringen gronden
Info van de PPP ook in Nieuwsbrieven
Gegevens historische bodemverontreiniging
Leden milieuraad, wijkraden, … informeren
Wat als ik ouder ben dan 55j
Info over bodemonderzoeken
Op langere termijn blijven informaren over de problematiek

Heel wat mensen hadden nog opmerkingen:

Wat als de zware metalen in ons lichaam zitten?
Het probleem aan de bron aanpakken
Evalatie van de resultaten?
Uitstoot tot nul laten dalen.
Spijtig dat er niet meer mensen aanwezig zijn
Waarom woongebieden in industriegebieden? Kan er nog een bufferzone gemaakt worden?
Benadrukken dat de bedrijven heel wat inspanningen leveren om met alles in orde te zijn, naar tewerkstelling toe.
Goede opvolging na bekendmaking van de resultaten met infoavonden, …
Kan men alle 175 vrouwen niet onderzoeken.
Ik ben 30 jaar en heb altijd al in Den Hout gewoond. Ik ben toch ook een goede kandidaat om aan het onderzoek deel te nemen?
Onderzoek komt 30 jaar te laat.
De volledige geschiedenis onderzoeken en openbaar maken.

Perskamer

Persberichten:

Persbericht 1 (april 2006)
Persbericht 2 (maart 2007)
Persbericht 3 (maart 2007)

De pers zal opnieuw te woord gestaan worden op een afzonderlijk persmoment op 15 maart 2007 om 19h00 in GC ’t Heilaar (Heilaarstraat 35 te 2340 Beerse).

Perswoordvoerder :

Dirk Wildemeersch
Afdeling Toezicht Volksgezondheid (IVA Zorg en Gezondheid)
E-mail: dirk.wildemeersch@wvg.vlaanderen.be