Lood

Wat is lood?

Lood is een lichaamsvreemde stof die behoort tot de zware metalen, met voor zover bekend geen enkele fysiologische functie. Lood kan door inademing en via voedsel en drank in het lichaam terecht komen en ernstige gezondheidsschade veroorzaken. Toch werd en wordt lood nog in heel wat producten gebruikt. Zo werd er in het verleden veel gebruik gemaakt van loodhoudende verf, werden loden waterleidingen gebruikt, bevatte benzine loodhoudend anti-klopmiddel en door de non-ferro-industrie kwam er ook veel lood in het milieu terecht. Omdat er steeds meer bekend is over de toxische eigenschappen van lood, zijn er een aantal maatregelen genomen, waardoor de blootstelling aanzienlijk verminderd is. Zo mag er nu wettelijk geen loodhoudende verf meer gebruikt worden voor muren en houten oppervlakten en zijn veel loden waterleidingen vervangen door kunststof leidingen. Ook de industrie heeft zijn looduitstoot weten te beperken en benzine is loodvrij gemaakt.

Hoe word je blootgesteld aan lood?

Lood is op vele plaatsten in ons leefmilieu aanwezig. Als men in een huis woont dat gebouwd is vóór 1940 bestaat de kans dat er loodhoudende verf in de woning aanwezig is. Als de verf slecht onderhouden is (afbladderende verf), vormt dit een reëel risico voor de gezondheid van vooral jonge kinderen. Dit omdat zij door het knabbelen op loodhoudende verfschilfers (“picagedrag= hand mond gedrag”) of door het innemen via de handen van met lood verrijkt stof, veel lood binnen kunnen krijgen. Ook oud kinderspeelgoed kan nog met loodhoudende verf behandeld zijn. Geef daarom bij twijfel dit speelgoed niet aan kinderen. Bij het lassen van metalen die met loodhoudende verf zijn behandeld, loopt men de kans de loodhoudende dampen hiervan in te ademen.
 
In veel vooroorlogse huizen en in sommige huizen uit de jaren vijftig zijn nog loden drinkwaterleidingen in gebruik, met als gevolg vaak een te hoge concentratie lood in het water. De hoeveelheid lood die in het drinkwater kan komen hangt af van de hardheid van het water. Hard water vormt namelijk een kalklaag op de binnenkant van de leidingen, zodat er weinig lood in het water terecht kan komen. Bij zacht water gebeurt dit niet, dus is het risico op een verhoogd loodgehalte in het water groter. Door het water een tijdje te laten doorspoelen voor gebruik, zal de concentratie lood in het water verminderen.
 
Ook het wonen in de buurt van (in het verleden) bestaande of  loodverwerkende industrie en dichtbij drukke verkeerassen vormt een risico. Dit geldt vooral voor kinderen die al spelend veel straat- of huisstof opnemen, dat tot 1000 µg lood per gram kan bevatten.
 
Via onze voeding worden we ook in meer of mindere mate blootgesteld aan lood. Lood komt vooral de voedselketen binnen via loodhoudend stof dat op planten neerdwarrelt. Als het vee wordt gevoederd met lood gecontamineerde planten kan het ook in vlees, melk en zuivelproducten terechtkomen. De hoogste concentratie worden gevonden in orgaanvlees. Toch zijn plantaardige levensmiddelen en vooral (blad)groenten en fruit de belangrijkste bron van lood in onze voeding. Er is geen reden voor grote bezorgdheid, want dankzij de genomen milieumaatregelen wordt de norm voor lood in groenten en fruit niet overschreden. En bovendien zijn de gemeten concentraties de laatste decennia sterk gedaald en wordt verwacht dat deze daling verder zal aanhouden. Wel moet men opletten met zelfgekweekte groenten op een bodem die veel lood bevat. Vooral als men veel hiervan consumeert.
 
Ook geglazuurd keramiek dat in de keuken gebruikt wordt, kan zorgen voor een verhoogde concentratie lood in de voeding, dit vooral bij zure voedingsmiddelen. De concentratie aan lood in alcoholische dranken en in het bijzonder in wijn kan erg hoog zijn. Er werden vaak loodbevattende capsules gebruikt voor het afsluiten van wijnflessen. In Frankrijk is dit tegenwoordig verboden, in andere wijngebieden wordt dit soms nog wel gebruikt. Het bewaren alcoholische dranken in kristallen karaffen kan eveneens de hoeveelheid lood in de drank verhogen. Kristal bevat namelijk grote hoeveelheden loodoxide dat de drank in kan migreren. Ook het gebruik van bepaalde metalen theepotten, kan zorgen dat de thee met lood verontreinigd raakt.

Hoe kan blootstelling aan lood je gezondheid beïnvloeden?

Niet al het lood wat de mens binnenkrijgt, wordt ook daadwerkelijk door het lichaam geresorbeerd, bij volwassenen is dit 5 à 10 % . Bij kinderen kan dit echter oplopen tot 25 à 50 % door hun grotere stofwisselingssnelheid. Het grootste deel van het opgenomen lood wordt in het skelet opgestapeld (de halfwaardetijd bedraagt tien jaar), de rest komt in het bloed terecht.
 
Hoewel de schadelijke inwerking van te hoge concentraties lood in bijna alle weefsels kan worden vastgesteld, zijn sommige organen en weefsels bijzonder gevoelig voor lood, zoals het bloed en de bloedvormende organen (het beenmerg), het zenuwstelsel, spieren, nieren, vitamine D-metabolisme en de voortplantingsorganen. Vanaf 200 µg per liter bloed verstoort lood in sterke mate de aanmaak van hemoglobine, het transportmiddel voor de ingeademde zuurstof en treedt er tevens een versterkte vernietiging van de rode bloedcellen op. Dit heeft bloedarmoede ten gevolg, wat vooral bij kinderen in de groei problematisch kan zijn.
 
De symptomen van een loodvergiftiging zijn afhankelijk van de dosis en de blootstellingduur. Bij een beginnende intoxicatie zijn de klachten meestal aspecifiek zoals moeheid, zwaktegevoel, verminderde eetlust, pijn in de gewrichten en de beenderen, metaalsmaak in de mond en maagpijn. Bij een acute of een langdurige chronische blootstelling ontstaan typische “loodkolieken” of darmkrampen. Dit omdat de werking van zenuwen van de darmen wordt verstoord en zo de darmbeweging afneemt, wat vaak constipatie tot gevolg heeft. Ook zenuwaandoeningen met verlamming van de actief gebruikte spieren, verstoorde nierwerking, vruchtbaarheidsproblemen, hoofdpijn, verminderde eetlust en zo gewichtsverlies kunnen het gevolg zijn van loodintoxicatie. Op het tandvlees is soms een loodzoom (loodkleurige band) te zien. Lood wordt zowel door het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek als door de Environmental Protection Agency geklasseerd als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens’.
 
Wanneer men spreekt over loodintoxicatie is speciale aandacht voor kinderen vereist. Verhoogde loodwaarden bij jonge kinderen leiden namelijk tot aantasting van de ontwikkeling van het zenuwstelsel, die zowel de emotionele als de intellectuele functies beschadigt. Dit uit zich door concentratiestoornissen, slechtere schoolprestaties, emotionele labiliteit en lagere scores op intelligentietesten.

Hoe kan je de blootstelling aan lood beperken?

  • Als er een vermoeden bestaat dat er loodhoudende verf in een woning aanwezig is, zou men zo snel mogelijk een aantal maatregelen moeten treffen. Vooral als er kinderen in de woning leven is het erg belangrijk de blootstelling zo goed mogelijk te beperken. Wanneer de verf nog in goede staat is, kan het risico al erg verminderd worden door er met andere verf overheen te schilderen. Het overschilderen van de verf zal de hoeveelheid loodstof namelijk al aanzienlijk verminderen. Verf in slechte staat zal men echter moeten verwijderen. Dit verwijderen doet men het beste met behulp van afbijtmiddelen op waterbasis. Het gebruik van afbijtmiddelen zorgt ervoor dat er zo min mogelijk stof en dampen ontstaan. Bij chemische afbijtmiddelen komen er een groot aantal schadelijke stoffen in de lucht, die heel wat gezondheidsschade kunnen veroorzaken. Verlucht de ruimte bij verwijdering goed en zorg dat er geen andere mensen bij de verwijdering aanwezig zijn. Wanneer het niet zeker is dat de verf lood bevat, kan men maar beter aannemen dat er lood in zit en de nodige maatregelen treffen. Materiaal dat behandeld is met loodhoudende verf niet aan elkaar lassen zonder goede bescherming. Bij twijfel geen oud geschilderd speelgoed aan kinderen geven.
  • Loden waterleidingen vervangen door leidingen uit kunststof. Vooral bij het gebruik van zacht water kan de hoeveelheid lood in het water aanzienlijk hoog zijn. Loden leidingen zijn herkenbaar als men er in kan krassen, ze zijn dik en vaak wat gedeukt of kronkelig. Zonder verf is hun kleur donkergrijs. Dit is vaak te zien bij de watermeter of bij de aansluiting onder gootsteen of wasbak. Ook sommige boilers en geisers bevatten loden leidingen. Wanneer het niet mogelijk is de leidingen direct te vervangen, zorg dan dat je voor gebruik het water een tijdje laat doorstromen en gebruik om te drinken zoveel mogelijk flessenwater. Gebruik om te drinken, te koken en om groente te wassen ook geen putwater en zeker niet voor het aanmaken van babyvoeding. Dit water kan ook lood bevatten en is sowieso in Vlaanderen niet dikwijls drinkbaar. Je kunt laten onderzoeken of water loodhoudend is.
  • Zorg voor weinig stof in huis, door nat te poetsen en door gebruik te maken van een stofzuiger met een hepa/cycloon filter of een centraal stofzuigsysteem.
  • In gebieden in de buurt van non-ferro industrie (zinksmelters) of drukke verkeersassen: Probeer opwaaiend stof te voorkomen door de bodem zoveel mogelijk te bedekken met planten of houtschors. Goed de voeten vegen en kinderen handen laten wassen na buiten spelen. Groenten en fruit extra goed wassen. Het telen van groenten of het houden van kleinvee zoals kippen wordt hier soms afgeraden.
  • Zorg voor een gevarieerde voeding. Bij een volwaardige voeding die rijk is aan eiwitten, calcium en ijzer zal lood minder goed worden opgenomen. Bij een voeding die rijk is aan vetten en suikers zal lood gemakkelijker worden opgenomen.
  • In het buitenland worden nog regelmatig voorwerpen van keramiek of metaal verkocht die lood bevatten. Dit kan beter enkel gebruikt worden voor decoratieve doeleinden en niet om er eetwaren in te doen of te bewaren. Deze voorwerpen met de hand afwassen om te voorkomen dat de detergenten in de vaatwasser het oppervlakte beschadigen,  zodat er meer lood vrijkomt bij het volgende gebruik. Voorwerpen van kristal voor het eerste gebruik zeker 24 uur laten weken in azijn en ze daarna goed afspoelen.

Zijn er normen om je gezondheid te beschermen?

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft in 1993 een evaluatie gemaakt van de toxiciteit van lood. Daarin kwam naar voren dat een inname tot 25 µg per kg lichaamsgewicht per week geen risico inhoudt voor de gezondheid. De MAC voor anorganisch lood bedraagt 150 μg/m3.  De ACGIH adviseert als TVL 50 μg/m3. De WHO adviseert als jaargemiddelde waarde 0,5 μg/m3. Het gehalte aan lood in het bloed van kinderen of volwassen geeft een idee van de blootstelling aan lood tijdens de voorbije weken. De WHO beschouwt een waarde van 100 µg/L of lager als niet schadelijk voor de gezondheid. Er gaan echter stemmen op om deze richtlijn te verlagen voor kinderen en jongeren. Wetenschappers zijn namelijk bezorgd over de effecten van lood - zelfs bij concentraties lager dan 100 µg/L - op de intellectuele ontwikkeling van jonge kinderen.

Referenties en interessante websites:

  • Wonen en Gezondheid, Ministerie van de Vlaamse gemeenschap, 3de editie, Gerrit Tilborghs, Dirk Wildemeersch, Koen De schrijver.
  • Moy G., Käferstein F., Kim YM., Motarjemi Y., Quevedo F. Dietary exposure to lead, cadmium, mercury and polychlorinated biphenyls. Arch. Lebensmittelhyg.1993, 44: 45-51
  • Van Peteghem C. Is lood nog een probleem? De Eetbrief 1997, nr 35: 4-5
  • Steunpunt Milieu en Gezondheid: achtergrondinformatie bij de metingen in het navelstrengbloed


keer terug naar de vorige pagina