Dossier Verkeer - Schadelijke stoffen door wegverkeer en hun gezondheidseffecten - Fijn stof

Fijn stof

Wat is fijn stof?

Fijn stof is één van de meest schadelijke stoffen die luchtverontreiniging veroorzaken. Het bestaat uit deeltjes met een verschillende grootte en een verschillende samenstelling. Andere termen voor fijn stof zijn: ”zwevende deeltjes”, “aërosolen“ of de Engelse term ”particulate matter” (PM). Afhankelijk van de doorsnede van de stofdeeltjes wordt bijvoorbeeld gesproken van PM10 voor deeltjes met een doorsnede tot 10 micrometer (wat overeenkomt met één honderdste millimeter).

Naar boven

Waar komt al dat fijn stof vandaan?

Fijn stof is afkomstig uit verschillende bronnen. De industrie stoot fijn stof uit, maar ook dieselwagens en vrachtwagens zijn een belangrijke oorzaak. Een aanzienlijke bijdrage wordt tenslotte geleverd door de huishoudens door onder meer het stoken van allesbranders en open haarden, de barbecue,… Vlaanderen is sterk verstedelijkt en heeft een heel dicht wegennet waarop een groter aandeel dieselwagens rondrijdt dan in andere landen. Bovendien liggen we middenin één van de sterkst geïndustrialiseerde zones van Europa. Het is dan ook geen wonder dat Vlaanderen hoge concentraties fijn stof laat opmeten.
 
Uit het rapport “Auto en gezondheid” van het Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch Aspectenonderzoek (viWTA) blijkt dat verkeer in Vlaanderen een belangrijke bron van fijn stof is:
- de transportsector neemt 30% van de PM2,5 -uitstoot en 24% van de PM10-uitstoot voor haar rekening. Hierbij is ook de uitstoot door treinverkeer en scheepvaart meegerekend;
- het zijn voornamelijk dieselmotoren die zorgen voor de uitstoot van fijn stof. Door het plaatsen van een roetfilter op een dieselwagen kan de uitstoot van fijn stof sterk gereduceerd worden.
 
Het fijn stof is niet enkel afkomstig van de verbranding van brandstoffen. Er zijn ook ‘niet-uitlaatemissies’ afkomstig van slijtage van remmen, banden, wegdek of sporen. Recent is er opnieuw aandacht voor zwarte rook als indicator voor luchtvervuiling door verkeer. Zwarte rook bestaat voornamelijk uit roet afkomstig van verbrandingsprocessen en vormt een specifieke deel van het PM10. Op deze roetdeeltjes zitten polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) vastgehecht.
Naar boven

Niet enkel een winters probleem!

In de winter kunnen de concentraties fijn stof extra hoog oplopen, vooral dan tijdens de zogenaamde ‘inversieperiodes’: door het specifieke temperatuursverloop in de verschillende luchtlagen kan de vervuilde lucht zich dan moeilijk verspreiden zodat de vervuiling als een deken tegen het aardoppervlak blijft hangen. Weersomstandigheden in het algemeen zijn echter een belangrijke factor bij pieken van fijn stof. Zo kunnen ook in periodes van droogte of van hoge ozonconcentraties tijdens de lente en de zomer hogere concentraties fijn stof voorkomen.
Naar boven

Gezondheidseffecten

Wanneer fijn stof wordt ingeademd, kan dit een effect hebben op de gezondheid. Hoe kleiner de stofdeeltjes, hoe gevaarlijker ze zijn. Stofdeeltjes met een diameter van minder dan 10 micrometer zetten zich af in de keel en de bovenste luchtwegen. De kleinere deeltjes met een diameter van 2,5 micrometer komen in de longblaasjes terecht (en eventueel in het bloed) en kunnen bronchitis, hart- en vaataandoeningen en kanker veroorzaken.
 
Bovendien kan fijn stof de gevoeligheid van astmalijders voor vervuiling verhogen en astma-aanvallen veroorzaken. De laatste jaren werd pas duidelijk dat fijn stof zowel schadelijk is in zowel hoge als lage concentraties. Elke concentratie is dus schadelijk, maar hoe langer de blootstelling duurt en hoe hoger de concentraties, hoe schadelijker.
 
Geschat wordt dat in België elke persoon gemiddeld vier gezonde levensmaanden verliest door de blootstelling aan fijn stof. Sommige mensen zijn gevoeliger voor luchtverontreiniging dan anderen: het gaat hier dan vooral om kleine kinderen en ouderen, personen met chronische ziekten van de luchtwegen en mensen met hart- en vaatziekten.
 
Naar boven

Normen

De Europese richtlijn 1999/30/EG legt normen op voor de concentratie fijn stof (PM10) in de omgevingslucht.
 
Fijn stof PM10
Middelingstijd
Grenswaarde
Daggrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens
24 uur
50 µg/m³ mag niet meer dan 35 keer per jaar worden overschreden
Jaargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens
1 kalenderjaar
40 µg/m³
 
De norm is uitgedrukt in gewicht (µg) van het PM10 per m³ lucht. Vanuit gezondheidsstandpunt wordt de laatste tijd echter meer het accent gelegd op het belang van de kleinere en dus lichtere fractie PM2,5 en op het totaal aantal en totale oppervlakte van de deeltjes. Voor de bescherming van de gezondheid zou dit relevanter zijn, maar op dit moment bestaan er enkel normen die rekening houden met de massa van het totale PM10.
 
Op 21 mei 2008 werd een nieuwe Europese richtlijn Lucht (2008/50/EG) definitief goedgekeurd.
 
Richtlijn:
  • Tegen 2010 wordt een streefwaarde van 25 µg/m³ vooropgesteld
  • Tegen 2015 wordt 25 µg/m³ een grenswaarde
  • Tegen 2020 wordt naar een vermindering van de blootstelling ten opzichte van 2010 gestreefd.
Naar boven

Meer weten?

  • Via de website van het milieurapport vind je info over gemiddelde concentraties, het verloop over de jaren heen en de geldende normen van fijn stof (PM10, PM2,5 en zwarte rook).
Naar boven
 


keer terug naar de vorige pagina